Opinia IDM w ramach konsultacji projektu ustawy
o Osobistych Kontach Inwestycyjnych (OKI)
W ramach europejskiej Unii Inwestycji i Oszczędności (SIU), której celem jest mobilizacja kapitału prywatnego i skierowanie go do gospodarki realnej, Polska wdraża rozwiązania zgodne z tymi założeniami. Jednym z nich są Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI) – dobrowolne rachunki inwestycyjne dla osób fizycznych, zaprojektowane tak, aby przesuwać część oszczędności z depozytów bankowych na rynek kapitałowy poprzez prostą i przewidywalną zachętę podatkową. Jest to szczególnie istotne, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że ponad 50% gospodarstw domowych w Polsce wciąż utrzymuje oszczędności głównie na rachunkach i lokatach bankowych. Polacy głównie oszczędzają, ale nie inwestują. A to właśnie instrumenty finansowe w długim horyzoncie dają szansę na wyższą stopę zwrotu. OKI mają odpowiedzieć na tę lukę: łączą przystępną konstrukcję z dostępem do zrozumiałych, zdywersyfikowanych instrumentów oraz uzupełniają istniejące formy długoterminowego oszczędzania, takie jak PPK, IKE i IKZE.
Kluczowe postulaty
Wyłącznie lokat bankowych z kategorii aktywów objętą preferencją podatkową w OKI.
Proponujemy skreślenie art. 26 ust. 1 pkt 1.- preferencja podatkowa powinna być skierowana na instrumenty rynku kapitałowego. Taka konstrukcja lepiej zrealizuje cel OKI, ponieważ tworzy bodziec do zwiększania udziału inwestycji w portfelach gospodarstw domowych i sprzyja budowaniu trwałego popytu na instrumenty rynku kapitałowego.
Art. 26 ust. 1 pkt 1 projektu ma wprowadzać zwolnienie od podatku od wartości aktywów do kwoty 25 000 zł dla środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, czyli w praktyce dla lokat bankowych. Taka konstrukcja będzie wzmacniać utrzymywanie oszczędności w depozytach, zamiast kierować środki do instrumentów rynku kapitałowego, mimo że gospodarstwa domowe już utrzymują bardzo wysoki udział aktywów w gotówce i depozytach.
Wprowadzenie wymogu siedziby w Polsce albo prowadzenia działalności w Polsce w formie oddziału dla podmiotów prowadzących OKI.
Art. 4 ust. 1 projektu wskazuje podmioty uprawnione do prowadzenia OKI. Jednocześnie projekt wskazuje Komisję Nadzoru Finansowego jako organ właściwy do spraw nadzoru nad OKI. Aby te dwa elementy były ze sobą spójne, art. 4 ust. 1 powinien zostać doprecyzowany o wymóg posiadania siedziby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo prowadzenia działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w formie oddziału. Takie doprecyzowanie ograniczy ryzyko oferowania OKI w modelu swobody świadczenia usług. W praktyce dotyczy to sytuacji paszportowania, w tym przez podmioty prowadzące działalność na przykład w Litwie lub na Cyprze, które nie podlegają bezpośredniemu nadzorowi KNF w zakresie prowadzenia OKI.
Wprowadzenie tego wymogu:
wzmacnia realną ochronę inwestora i konsumenta, ponieważ nadzór jest wykonywany bezpośrednio przez KNF
ujednolica standardy nadzorcze dla wszystkich instytucji prowadzących OKI na rynku polskim
zwiększa przejrzystość struktury prawnej i operacyjnej podmiotów prowadzących OKI
ogranicza ryzyko przenoszenia sporów, reklamacji i postępowań do jurysdykcji zagranicznych
poprawia skuteczność egzekwowania obowiązków informacyjnych i podatkowych oraz wzmacnia realną kontrolę i egzekucję obowiązków podatkowych
zapewnia równe warunki konkurencji dla polskich firm inwestycyjnych
ułatwia współpracę KNF z innymi krajowymi organami, w szczególności KAS, US i NBP
jest rozwiązaniem zbieżnym z analogicznymi regulacjami funkcjonującymi w polskich przepisach dotyczących rachunków IKE i IKZE.
Wprowadzenie umowy ramowej zawieranej z jedną instytucją finansową, w ramach której mogą funkcjonować subrachunki maklerskie, funduszowe i techniczne.
OKI powinno być zbiorem rachunków, rejestrów i zapisów prowadzonych w ramach jednej umowy. W ramach tej umowy instytucja udostępnia inwestującemu różne formy gromadzenia aktywów jako elementy jednego OKI, w szczególności subrachunek maklerski obejmujący rachunek papierów wartościowych i rachunek pieniężny, subrachunek funduszowy obejmujący zapis w rejestrze uczestników funduszu oraz subrachunek techniczny do rozliczeń. Taki model upraszcza produkt dla klienta, ponieważ oznacza jedną umowę, jedną logikę działania i jeden widok portfela. Dla instytucji oznacza ograniczenie liczby operacji na styku różnych systemów i dokumentów, które najczęściej generują błędy, opóźnienia i reklamacje.
W projekcie, OKI jest opisane jako wyodrębniony rachunek albo zapis, zależnie od typu instytucji. Zatem klient budujący portfel z różnych kanałów, na przykład łączący rachunek maklerski, fundusze inwestycyjne i komponent gotówkowy, musi funkcjonować w kilku równoległych reżimach umownych i operacyjnych. Zwiększa to liczbę czynności formalnych, ryzyko błędów oraz utrudnia przesuwanie środków i aktywów pomiędzy elementami portfela. Przesunięcia aktywów między tymi elementami powinny być kwalifikowane jako zwykła realokacja w ramach jednego OKI, bez uruchamiania procedur wypłat transferowych oraz bez ryzyka utraty preferencji podatkowych. Dodatkowo potrzebne jest potwierdzenie, czy rachunek pieniężny lub techniczny w OKI może być oprocentowany oraz jak ujmuje się odsetki w wycenie i limitach.
Wyłączenie instrumentów pochodnych z OKI oraz ograniczenie aktywów do prostych instrumentów inwestycyjnych.
OKI ma budować powszechność inwestowania długoterminowego. Tym samym nie powinno wspierać spekulacji ani nadmiernego ryzyka. Dla firm inwestycyjnych oznacza to mniej wyjątków w systemach, mniejszą liczbę błędów operacyjnych i niższe ryzyko sporów z klientami.
Jednoznaczne wskazanie, że definicja aktywów OKI obejmuje instrumenty dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym także w innych państwach, a nie wyłącznie na rynku regulowanym w Polsce i są objęte podatkiem od aktywów.
Aktywa OKI obejmują instrumenty z rynków zagranicznych oraz instrumenty rejestrowane w depozytach i rejestrach w UE, niepodlegające jakimkolwiek zwolnieniom lub ulgom podatkowym przewidzianym w ustawie o OKI. Brak takiego wskazania będzie prowadzić do wątpliwości, czy instrumenty notowane na zagranicznych rynkach regulowanych mogą być kwalifikowane jako aktywa OKI.
Środki pieniężne utrzymywane na rachunku pieniężnym wyłącznie w celu rozliczenia transakcji nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu wartości aktywów dla potrzeb limitu zwolnienia z art. 26 ust. 1 pkt 2.
W ramach OKI będą występować środki pieniężne utrzymywane przejściowo na rachunku pieniężnym wyłącznie w celu rozliczenia transakcji nabycia i zbycia instrumentów finansowych. Te środki mają charakter techniczny i wynikają z procesu rozliczenia transakcji, a nie z decyzji o utrzymywaniu gotówki jako składnika portfela. Limit zwolnienia powinien odzwierciedlać wartość aktywów inwestycyjnych, a nie przejściowe saldo środków pieniężnych niezbędnych do rozliczeń. W przeciwnym razie klient będzie mógł wyczerpywać limit lub go przekraczać z przyczyn technicznych, mimo braku wzrostu wartości inwestycji.
Wyłączenie powinno dotyczyć jedynie środków pieniężnych nieoprocentowanych, utrzymywanych na rachunku pieniężnym. Jeżeli instytucja będzie oferowała oprocentowanie środków pieniężnych, to takie środki powinny być traktowane jak składnik o charakterze depozytowym i uwzględniane w wartości aktywów dla potrzeb limitu zwolnienia z art. 26 ust. 1 pkt 2 oraz podatku od wartości aktywów.
Wprowadzenie możliwości wykorzystanie danych klienta z procesów MiFID II na potrzeby OKI bez ponownego pozyskiwania.
Postulujemy, aby firma inwestycyjna mogła wykorzystywać na potrzeby OKI dane klienta pozyskane już w ramach obowiązków wynikających z MiFID II, w szczególności informacje zebrane dla oceny odpowiedniości lub adekwatności usług. Jednocześnie postulujemy, aby obowiązki firmy inwestycyjnej w zakresie przeprowadzania ocen